คู่มืออธิบายกฎประเมินจลนศาสตร์ข้อต่อพื้นฐาน (Core & Unimanual Heuristics Rules)
เอกสารนี้จัดทำขึ้นเพื่ออธิบายหลักการและระเบียบวิธีวิเคราะห์เชิงคณิตศาสตร์และชีวกลศาสตร์ (Biomechanical Logic) สำหรับกลุ่มกฎพื้นฐานและกฎมือเดียวข้อที่ 1 ถึง 9 ของ TaijiFlow AI เพื่อใช้เป็นเอกสารอ้างอิงเชิงลึกในการพัฒนาและการตรวจสอบความถูกต้องของระบบประเมินจลนศาสตร์เรียลไทม์ (Edge Heuristics Engine)
สรุปโครงสร้างกลุ่มกฎพื้นฐาน (Rules 1-9 Overview)
กฎพื้นฐานทั้ง 9 ข้อประกอบด้วยการตรวจสอบคุณลักษณะการเคลื่อนไหวเดี่ยว (Unimanual) ความมั่นคงของลำตัว และความสัมพันธ์สอดประสานกันระหว่างข้อต่อท่อนบนและท่อนล่างของร่างกาย โดยแบ่งการวัดผลออกเป็น 3 แกนหลัก:
รายละเอียดกฎข้อที่ 1 ถึง 9 (Core Rules Breakdown)
1. Rule 1: Path Shape (วิถีการลื่นไหลเป็นวงกลม)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อมือซ้าย/ขวา (
15, 16), ไหล่-ศอก-ข้อมือข้างที่ทำงาน (11-13-15หรือ12-14-16) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ควบคุมและประเมินความสม่ำเสมอของรัศมีความโค้งแนววิถีการเคลื่อนที่ (Circular Consistency) ของข้อมือ
- บังคับพิกัดให้รำเป็ดตามโค้งธรรมชาติ ป้องกันข้อต่อสะบัดเกร็ง พับศอกหักมุมกะทันหัน หรือวาดแนวเส้นตรงซึ่งขัดกับหลักการมวยไท้เก๊กที่เน้น "โค้งมนกลมกลืน" (Circular Motion)
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- ดึงข้อมูลประวัติย้อนหลังของข้อมือข้างที่ทำงานจำนวน
เฟรมล่าสุด (ปกติคือ 30 เฟรม): - คำนวณผลคูณไขว้แบบ 2 มิติ (2D Cross Product) ของเวกเตอร์การเคลื่อนย้อนหลัง 3 เฟรมสะสมตลอดประวัติ:
- นับจำนวนจุดเลี้ยวตามเข็มนาฬิกา (CW) และทวนเข็มนาฬิกา (CCW):
- ประเมินความสม่ำเสมอเชิงวงโคจร (Consistency):
(หาก (ปกติ 0.70) หรือผลรวมการเลี้ยวเป็นศูนย์ ➡️ แจ้งเตือนวาดมือไม่เป็นวงกลม moveInCircle) - ตรวจสอบทิศการหมุนหลักว่าขัดกับทิศตามเข็ม (CW) หรือทวนเข็ม (CCW) ของท่าฝึกต้นแบบ (Expected Direction) ➡️ แจ้งเตือนทิศทางหมุนผิดพลาด (
wrongDirection)
- ดึงข้อมูลประวัติย้อนหลังของข้อมือข้างที่ทำงานจำนวน
2. Rule 2: Arm Rotation (การหมุนเปลี่ยนของแขน - ม้วนไหม)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อมือซ้าย/ขวา (
15, 16), ปลายนิ้วหัวแม่มือ (21, 22), ปลายนิ้วก้อย (17, 18) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ติดตามพิกัดนิ้วโป้งและนิ้วก้อยเพื่อวิเคราะห์ระดับการหงายมือ (Supination) และคว่ำมือ (Pronation)
- สัมพันธ์กับหลักการ "纏絲勁" (Silk Reeling energy) บังคับการหมุนบิดของข้อศอกและท่อนแขนประสานสอดคล้องกับแนวทิศทางขึ้นและลง เพื่อกระจายแรงกระแทกเชิงข้อต่ออย่างเหมาะสม
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- ตรวจสอบทิศทางการยกขึ้นหรือลดลงของข้อมือแนวตั้ง:
(ประเมินเฉพาะเมื่อการเคลื่อนไหวเกินขีดจำกัดน้อยสุด (ปกติคือ 0.005)) - กรองช่วงรอยเปลี่ยนมุมบิดฝ่ามือ (Neutral Zone):
- ตรวจสอบลักษณะการหงายฝ่ามือจริง (
isActuallySupinated) บนระบบพิกัดกล้องเว็บแคมสะท้อนกระจก:- มือขวา:
- มือซ้าย:
- มือขวา:
- เปรียบเทียบกับแบบแผนที่เหมาะสมของท่ารำเดี่ยว:
- ช่วงขยับยกแขนขึ้น (
): ท่ารำขวาตามเข็ม ( rh_cw) และซ้ายทวนเข็ม (lh_ccw) จะต้องหงายมือขึ้น - ช่วงขยับลดแขนลง (
): ท่ารำขวาทวนเข็ม ( rh_ccw) และซ้ายตามเข็ม (lh_cw) จะต้องหงายมือขึ้น (หากไม่สอดคล้อง ➡️ แจ้งเตือนให้บิดมุมมือให้ถูกต้องincorrectRotation)
- ช่วงขยับยกแขนขึ้น (
- ตรวจสอบทิศทางการยกขึ้นหรือลดลงของข้อมือแนวตั้ง:
3. Rule 3: Elbow Sinking (การจมศอก)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ไหล่ซ้าย/ขวา (
11, 12), ข้อศอกซ้าย/ขวา (13, 14), ข้อมือซ้าย/ขวา (15, 16) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ควบคุมระเบียบการจัดวางไหล่และศอกตามหลักวิชา "沉肩坠肘" (Sink Shoulders and Drop Elbows)
- การลอยศอกขึ้นสูงเกินระนาบไหล่ทำให้กล้ามเนื้อบ่าไหล่ (Deltoids & Trapezius) เกิดอาการตึงเกร็งสะสม ซึ่งเป็นสาเหตุให้แนวส่งกำลังจากกระดูกสันหลังหักหาย และขัดขวางสมดุลการป้องกันข้อต่อของหัวไหล่
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- คำนวณหาค่าขอบระบายความยืดหยุ่นทางสรีระ (Tolerance) จากความสูงลำตัวที่สอบเทียบได้ (
): - ตรวจสอบว่าพิกัดแนวแกนดิ่งของข้อศอกลอยขึ้นสูงกว่าหัวไหล่หรือไม่ (แกนดิ่ง Y ของจอภาพ ยิ่งค่าน้อยยิ่งสูง):
(หากศอกยกตัวเกินเกณฑ์ขอบระบาย ➡️ แจ้งเตือนศอกลอยให้กดลดศอกลง elbowTooHigh)
- คำนวณหาค่าขอบระบายความยืดหยุ่นทางสรีระ (Tolerance) จากความสูงลำตัวที่สอบเทียบได้ (
4. Rule 4: Waist Initiation (การริเริ่มการเคลื่อนไหวจากเอว)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ไหล่ซ้าย-ขวา (
11, 12), สะโพก/เอวซ้าย-ขวา (23, 24), ข้อมือ (15, 16) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ประเมินจังหวะการส่งถ่ายแรงเชิงลำดับเวลา (Temporal Sequence) ตามหลักการ "腰为主宰" (The waist acts as the ruler)
- ในการร่ายรำไท้เก๊ก แรงขับเคลื่อนต้องถูกริเริ่มบิดส่งจากแนวแกนหมุนของอุ้งเชิงกรานและเอว (Pelvis / Hip Center) แล้วจึงส่งต่อผ่านแนวกระดูกสันหลังบิดแนวไหล่ (Shoulders) และปล่อยสู่ส่วนปลายมือในที่สุด (Proximal-to-Distal Kinematic Chain)
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- การประเมินทางวิชาการและชีวกลศาสตร์ขั้นสูง (Gold Standard / Offline & Windowed Metric):
- Peak / Movement Onset Time Delay (
): การส่งแรงที่ถูกต้องตามธรรมชาติของโซ่จลนศาสตร์ กำหนดให้อุ้งเชิงกราน/เอวต้องเริ่มเคลื่อนที่หรือขึ้นถึงจุดความเร็วสูงสุดก่อนมือเสมอ ( ) หากมือเริ่มก่อน ( ) แสดงว่าใช้แขนกระชากนำ - Cross-correlation Lag (
): โดยค่า พิสูจน์เชิงสถิติว่าโปรไฟล์ความเร็วของสะโพกเกิดขึ้นนำหน้าโปรไฟล์ความเร็วของมือ
- Peak / Movement Onset Time Delay (
- การตรวจจับแบบเรียลไทม์บนอุปกรณ์ (Real-time Edge Heuristic):
- คำนวณมุมเอียงระนาบไหล่และสะโพกปัจจุบันและเฟรมที่ผ่านมาเทียบกับแนวราบ:
- คำนวณความเร็วเชิงมุมเฉลี่ยเทียบกับช่วงเวลาที่เปลี่ยนไป (
): - ตรวจสอบพฤติกรรมหมุนแนวไหล่เร็วนำแนวสะโพก (Wrong sequencing): หากอุ้งเชิงกรานเริ่มขยับหมุนตัวด้วยอัตราพ้นจุดเงียบ (
(ปกติคือ 5.0 deg/s)) แต่พบการบิดแนวไหล่ที่รวดเร็วสลัดเกินตัว: (ระบุว่าใช้กำลังบ่าไหล่ลากวาดแขนแทนเอวบิดหมุน ➡️ แจ้งเตือนใช้เอวนำทาง startWithWaist)
- คำนวณมุมเอียงระนาบไหล่และสะโพกปัจจุบันและเฟรมที่ผ่านมาเทียบกับแนวราบ:
- การประเมินทางวิชาการและชีวกลศาสตร์ขั้นสูง (Gold Standard / Offline & Windowed Metric):
5. Rule 5: Vertical Stability (ความมั่นคงของศีรษะและลำตัวแนวตั้ง)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: พิกัดจมูก/ศีรษะ (
0), หัวไหล่ซ้าย-ขวา (11, 12) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- รักษาตำแหน่งความมั่นคงของกระดูกสันหลังส่วนคอและการก้มเงยของศีรษะ
- ป้องกันการสั่นสะทกหรือขยับกระเพื่อมขึ้นลงอย่างรุนแรงของกะโหลกศีรษะในแนวราบดิ่ง ซึ่งจะทำให้ระบบประสาทส่วนกลางและหลอดน้ำในหูชั้นในแกว่งตัว ส่งผลลบต่อความแม่นยำในการทรงตัวและการควบคุมพิกัดใน 3 มิติ
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- บันทึกพิกัดตำแหน่งแกนดิ่งของจมูก (
) เก็บสะสมในตัวเก็บข้อมูลหน้าต่างเวลาย้อนหลัง 1 วินาที: - คำนวณช่วงระยะกวัดแกว่งสูงสุด-ต่ำสุดสะสม (Head Displacement):
- สเกลค่าขอบปลอดภัยสัมพันธ์ตามสรีระผู้ใช้:
- ตรวจสอบการโคลงตัวขึ้นลงของศีรษะ:
(หากการกวัดแกว่งพุ่งสูงเกินขีดจำกัด ➡️ แจ้งเตือนรักษาระดับหัวให้นิ่งไม่กระโดกตัวขึ้นลง headUnstable)
- บันทึกพิกัดตำแหน่งแกนดิ่งของจมูก (
6. Rule 6: Smoothness (ความลื่นไหลสม่ำเสมอไม่มีการสั่นกระตุก)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อมือซ้าย/ขวา (
15, 16), ศอก, ไหล่ - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ตรวจสอบสภาวะการส่งแรงที่นุ่มนวลและไม่กระชาก (Smooth transition of mechanical energy)
- ป้องกันความเร่งที่เป็นพักๆ หรือการเกร็งสั่นสะท้าน (Tremor/Submovements) ซึ่งทำลายประสิทธิภาพการยืดเหยียดส่งต่อแรงของระบบจลนศาสตร์และโครงข่ายพังผืด (Fascial/Kinematic continuity)
- ข้อจำกัดของ Minimum Jerk แบบเดิม: ค่า Jerk ดิบ (การหาอนุพันธ์อันดับ 3) ไวต่อสัญญาณรบกวนของกล้อง RGB อย่างรุนแรง และไม่เหมาะกับการเคลื่อนไหวที่เป็นรอบวงต่อเนื่องแบบไท้เก๊ก ระบบจึงยกระดับมาตรวัดเชิงทฤษฎีสู่ SPARC (Spectral Arc Length) ซึ่งเป็นตัวชี้วัดความราบเรียบที่ทนทานต่อสัญญาณรบกวนและไม่ขึ้นกับความเร็วหรือระยะเวลาการเคลื่อนที่ (Balasubramanian et al., 2015)
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- การประเมินความราบเรียบเชิงชีวกลศาสตร์ขั้นสูง (Academic Metric - SPARC): คำนวณความยาวส่วนโค้งสเปกตรัมของโปรไฟล์ความเร็วในโดเมนความถี่ฟูเรียร์ (Fourier Magnitude Spectrum):
โดยที่ คือ Normalized Fourier Magnitude Spectrum ของสัญญาณอัตราเร็วของข้อมือ และขอบเขตความถี่ตัด (ค่า เข้าใกล้ 0 แสดงถึงการเคลื่อนไหวที่มีความต่อเนื่องราบเรียบสูงสุด ปราศจากการสะดุดของ Submovements) - การตรวจจับความเร่งกระตุกเฉียบพลันแบบเรียลไทม์ (Real-time Edge Heuristic Proxy):
- ดึงตำแหน่งพิกัดข้อมือล่าสุด 3 เฟรม (
) และคำนวณความเร็วเฉลี่ยในแต่ละช่องย่อยช่วงเวลา: - ประมาณค่าความเร่งกระตุกเฉลียด่วน (Discrete Acceleration / Local Jerk Proxy):
- ปรับค่าเกณฑ์แบบไดนามิกตามความยาวแขนสอบเทียบสรีระ:
(หากพบการเคลื่อนที่กระโชกหรือการสั่นกระตุกผิดทิศทางเฉียบพลัน ➡️ แจ้งเตือนการเคลื่อนไหวมีแรงสะดุดเกร็ง notSmooth)
- ดึงตำแหน่งพิกัดข้อมือล่าสุด 3 เฟรม (
- การประเมินความราบเรียบเชิงชีวกลศาสตร์ขั้นสูง (Academic Metric - SPARC): คำนวณความยาวส่วนโค้งสเปกตรัมของโปรไฟล์ความเร็วในโดเมนความถี่ฟูเรียร์ (Fourier Magnitude Spectrum):
7. Rule 7: Continuity (ความต่อเนื่องของท่วงท่า)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อต่อหลักท่อนแขนและลำตัวฝั่งทำงาน
- ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ควบคุมจังหวะก้าวเดินและการวาดรำตามคำสอน "滔滔不絕" (Continuity like a flowing river)
- ในมวยไท้เก๊ก การกวัดแกว่งแนวพลังงานห้ามสะดุดหยุดนิ่งเหมือนคนหมดพลังงาน การค้างตัวหรือเกร็งล็อกแขนขาทำให้อัตราความคล่องตัวเชิงจลนศาสตร์ตกลงและทำให้ถูกทำลายจังหวะได้ง่าย
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- คัดกรองชุดข้อมูลพิกัดข้อมือฝั่งรำภายในหน้าต่างเวลาย้อนหลังที่กำหนด (
PAUSE_WINDOW_MSปกติคือ 500ms ถึง 1000ms): - คำนวณระยะทางเคลื่อนไหวสะสม (Total Distance) ในหน้าต่างเวลาดังกล่าว:
(โดย คือจำนวนจุดพิกัดใน ) - คำนวณความต่างเวลาของจุดเริ่มต้นและจุดล่าสุดในหน้าต่างเวลา (เป็นวินาที):
- หาค่าความเร็วเฉลี่ยสะสม (Average Velocity):
- หากค่าความเร็วเฉลี่ยต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำที่กำหนด:
ระบบจะประเมินว่าผู้เรียนค้างตัวเกร็งหยุดนิ่ง ➡️ ตั้งค่าสถานะ isPaused = trueและแจ้งเตือนให้เคลื่อนไหวต่อเนื่องห้ามหยุดนิ่ง (keepMoving)
- คัดกรองชุดข้อมูลพิกัดข้อมือฝั่งรำภายในหน้าต่างเวลาย้อนหลังที่กำหนด (
8. Rule 8: Weight Shift (การถ่ายเทน้ำหนักลงสู่ฐานรองรับ)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อต่อสะโพกซ้าย-ขวา (
23, 24), เข่าซ้าย-ขวา (25, 26), ข้อเท้าซ้าย-ขวา (27, 28) - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ประเมินการแยกความต่างระหว่าง "虛" (หยิน/เบา) และ "實" (หยาง/หนัก) ของส่วนล่างร่างกาย
- จัดตำแหน่งจุดศูนย์กลางสะโพก (CoG proxy) ให้อยู่ในฐานรองรับที่ปลอดภัยระหว่างเท้าสองข้าง เพื่อรักษาสมดุลแนวดิ่ง ป้องกันการหงายหลัง หรือการรับโหลดน้ำหนักที่ข้อเข่าข้างใดข้างหนึ่งมากเกินไปจนเกิดอาการบาดเจ็บ (Knee shear force)
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- คำนวณหาตำแหน่งกึ่งกลางแนวระนาบของสะโพกซึ่งใช้เป็นจุดประมาณของศูนย์กลางมวล (CoG Approximation):
- คำนวณค่ากว้างความกว้างฐานเท้าเหยียบเหยียด (Stance width):
- สร้างช่วงขอบเขตความมั่นคงปลอดภัย (Support stability boundaries) โดยตัดช่องกันสะดุดด้านใน (Buffer):
- ตรวจสอบการโคลงจุดศูนย์ถ่วงหลุดออกนอกพื้นที่เขตปลอดภัยของฐานการกางขาเหยียบ:
(หากหลุดขอบ ➡️ แจ้งเตือนน้ำหนักตัวหลุดฐานสูญเสียการควบคุมสมดุลเอียงลำตัว offBalance)
- คำนวณหาตำแหน่งกึ่งกลางแนวระนาบของสะโพกซึ่งใช้เป็นจุดประมาณของศูนย์กลางมวล (CoG Approximation):
9. Rule 9: Upper-Lower Coordination (ความสัมพันธ์สอดประสานบนล่าง)
- ข้อต่อที่ตรวจสอบ: ข้อมือซ้าย-ขวา (
15, 16), ข้อสะโพกซ้าย-ขวา (23, 24), และขาข้อต่อฝั่งทำงาน - ความสำคัญเชิงชีวกลศาสตร์:
- ควบคุมจังหวะความสอดคล้องกันทั่วข่ายห่วงโซ่สรีระตามหลัก "上下相隨" (Upper and lower body follow each other)
- แขนและท่อนล่างสะโพกต้องเปลี่ยนถ่ายและหมุนส่งแรงไปตามทิศทางระนาบขนานที่พร้อมเพรียงกัน เพื่อหลีกเลี่ยงการบิดทอนแรงซึ่งกันและกัน (Internal biomechanical conflict)
- ตรรกะและสูตรคณิตศาสตร์:
- การประเมินทางวิชาการและไดนามิกส์ขั้นสูง (Continuous Relative Phase - CRP & Circular Coherence):
- คำนวณสัญญาณวิเคราะห์ (Analytic Signal) ผ่าน Hilbert Transform ของสัญญาณการเคลื่อนไหวสะโพกและมือ
: - คำนวณความต่างเฟสอย่างต่อเนื่อง (Continuous Relative Phase):
- คำนวณค่าความคงที่ของเฟสสัมพันธ์ (Circular Coherence / Phase Locking Value - PLV):
(ค่า แสดงถึงการประสานงานที่มีเฟสล็อกสอดคล้องกันอย่างสมบูรณ์แบบตลอดช่วงเวลา)
- คำนวณสัญญาณวิเคราะห์ (Analytic Signal) ผ่าน Hilbert Transform ของสัญญาณการเคลื่อนไหวสะโพกและมือ
- การตรวจจับแบบเรียลไทม์บนอุปกรณ์ (Real-time Edge Heuristic):
- คำนวณทิศทางการขยับแนวนอน (X-axis velocity) ในช่วงบัฟเฟอร์เฟรมเดียวกันของปลายมือและเอว:
- กรองช่วงแกว่งตัวรบกวนสัญญาณต่ำ (Deadzone filter) หากมีความเร็วแกนนอนผ่านเกณฑ์:
- คำนวณทิศทางสัมพัทธ์ผ่านการคูณเครื่องหมาย (Sign Product):
(หาก แสดงว่าข้อมือโยกแกว่งไปทิศหนึ่ง แต่สะโพกกำลังขยับบิดหมุนสวนกลับไปอีกฝั่งหนึ่ง ส่งผลให้ห่วงโซ่การเคลื่อนไหวหักเหขาดพลังงานสะสม ➡️ แจ้งเตือนความสอดประสานท่อนบนและท่อนล่างล้มเหลว coordinationFail)
- คำนวณทิศทางการขยับแนวนอน (X-axis velocity) ในช่วงบัฟเฟอร์เฟรมเดียวกันของปลายมือและเอว:
- การประเมินทางวิชาการและไดนามิกส์ขั้นสูง (Continuous Relative Phase - CRP & Circular Coherence):